O'zbekistonda o'zini o'zi band qilish 2020-yil 1-iyuldan buyon mavjud (Prezidentning 08.06.2020 yildagi PQ-4742-son qarori), faoliyat tartibi esa Vazirlar Mahkamasining 23.12.2020 yildagi 806-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom bilan tartibga solinadi. 2026-yil 1-yanvardan qoidalar sezilarli o'zgardi: aylanmadan olinadigan soliq yagona 1% bo'ldi, o'zini o'zi band qilgan shaxsga to'lov qiladigan kompaniya esa soliq agentiga aylandi. Quyida buning amalda nimani anglatishini ko'rib chiqamiz.
1. O'zini o'zi band qilgan shaxs kim va uni qachon jalb qilish mumkin
O'zini o'zi band qilgan shaxs — ishlarni shaxsan bajaradigan yoki xizmat ko'rsatadigan va soliq organlarida shu maqomda ro'yxatdan o'tgan fuqaro. Unga yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) sifatida ro'yxatdan o'tish shart emas. Cheklovlar 806-son Nizomda belgilangan:
- faoliyat ruxsat etilgan turlar ro'yxatiga kirishi kerak: 2026-yil 1-yanvardan ular 72 ta (19.03.2025 yildagi PF-50-son Farmon);
- o'zini o'zi band qilgan shaxs yollanma xodim jalb qila olmaydi, barcha ishni o'zi bajaradi;
- u bir vaqtning o'zida tadbirkorlik subyektining yollanma xodimi bo'la olmaydi;
- imtiyozli rejim doirasidagi daromad yiliga 1 mlrd so'mdan oshmasligi kerak.
Aniq natija kerak bo'lganda o'zini o'zi band qilgan shaxsni jalb qilish o'rinli: buyurtmani yetkazish, sayt ishlab chiqish, dizayn-maket, mijozning texnikasini ta'mirlash, mavsumiy dala ishlari. Agar inson sizning jadvalingiz bo'yicha ishlashi, ichki tartibga bo'ysunishi va doimiy vazifani bajarishi kerak bo'lsa, bu mehnat munosabatlari va ular mehnat shartnomasi bilan rasmiylashtirilishi kerak.
2. O'zini o'zi band qilgan shaxs qanday soliq to'laydi va bunga kompaniyaning aloqasi
2026-yildan yillik daromadi 1 mlrd so'mgacha bo'lgan o'zini o'zi band qilganlar aylanmadan olinadigan soliqni 1% stavkada to'laydi (Prezidentning 12.08.2025 yildagi PQ-247-son qarori, 25.12.2025 yildagi O'RQ-1108-son Qonun). Ilgari 100 mln so'mgacha daromad soliqqa tortilmas, undan oshgan qismiga 4% to'lanar edi. Bu tartib bekor qilindi.
Biznes uchun asosiy o'zgarish: o'zini o'zi band qilgan shaxs yuridik shaxsdan oladigan daromadlar bo'yicha shu yuridik shaxs soliq agenti deb e'tirof etiladi. Kompaniya soliq organlarining xabarnomasi asosida to'lov manbaida 1% ni ushlab qoladi, soliqni budjetga o'tkazadi va har bir o'zini o'zi band qilgan shaxs kesimida hisobot topshiradi. Soliq hisobi o'zini o'zi band qilgan shaxsning ro'yxatdan o'tgan joyidagi shaxsiy hisobvarag'ida yuritiladi.
| To'lov | O'zini o'zi band qilgan shaxsga to'lov | Oddiy jismoniy shaxsga FHSh bo'yicha to'lov |
|---|---|---|
| To'lovdan soliq | 1% aylanma solig'i, kompaniya ushlab qoladi | 12% JShDS, kompaniya ushlab qoladi |
| Ijtimoiy soliq | hisoblanmaydi | 12%, odatda kompaniya to'laydi |
| Hisobot | har bir o'zini o'zi band qilgan shaxs bo'yicha | JShDS va ijtimoiy soliq bo'yicha |
Agar o'zini o'zi band qilgan shaxsning yillik daromadi 1 mlrd so'mdan oshsa, oshgan kundan boshlab u QQS va foyda solig'ini to'lashga o'tishi shart. Bu haqda batafsil daromad chegarasi to'g'risidagi materialda.
3. Hamkorlikni qanday rasmiylashtirish kerak
O'zini o'zi band qilgan shaxs bilan shartnoma yozma shaklda tuziladi. Bu qog'oz hujjat yoki elektron raqamli imzo (ERI) bilan imzolangan elektron hujjat bo'lishi mumkin: O'zbekiston qonunchiligiga ko'ra u bir xil kuchga ega. Shartnoma tekshiruvdan o'tishi uchun unda quyidagilarni belgilash kerak:
- ijrochining maqomi: ijrochi o'zini o'zi band qilgan shaxs sifatida ro'yxatdan o'tgan, faoliyat turi QR-kodli ma'lumotnomada ko'rsatilgan;
- predmet natija sifatida: aynan nima, qancha hajmda va qaysi muddatgacha bajarilishi kerak, «majburiyatlarni bajarish» emas;
- qabul qilish tartibi: har bir bosqich yoki topshiriq bo'yicha bajarilgan ishlar (ko'rsatilgan xizmatlar) dalolatnomasi;
- soliq sharti: buyurtmachi soliq agenti sifatida 1% aylanma solig'ini ushlab qoladi;
- xabar berish majburiyati: o'zini o'zi band qilgan maqomini yo'qotish yoki daromad chegarasidan oshish haqida.
Har bir to'lov bo'yicha kompaniyada to'plam bo'lishi kerak: shartnoma, dalolatnoma va o'zini o'zi band qilgan shaxs my.soliq.uz dagi kabineti yoki EHA operatori orqali taqdim etadigan elektron hisobvaraq-faktura (EHF). Bu to'plam xarajatni tasdiqlaydi va uni foyda solig'ini hisoblashda inobatga olish huquqini saqlaydi.
4. To'lovdan oldin ijrochini tekshirish
Birinchi to'lovdan oldin va keyin muntazam ravishda uchta narsani tekshiring:
- o'zini o'zi band qilgan maqomi faol: ijrochida soliq xizmatidan olingan QR-kodli ma'lumotnoma bor;
- ma'lumotnomadagi faoliyat turi siz to'layotgan ishga mos keladi va 72 turdan iborat ro'yxatga kiradi;
- shu yildagi to'lovlar summasi ijrochini 1 mlrd so'm chegarasiga yaqinlashtirmayapti.
E'tibor bering: ro'yxatdagi ko'plab faoliyat turlari jismoniy shaxslarga xizmat ko'rsatish bilan cheklangan, masalan santexnikani mayda ta'mirlash yoki uy-joyni yig'ishtirish. Bunday xizmatlar uchun kompaniya nomidan o'zini o'zi band qilgan shaxsga to'lash xatarli: rasman faoliyat turi yuridik shaxs buyurtmasiga mos kelmaydi.
5. Qayta baholanish xatari
Soliq organlari va mehnat inspeksiyasi shartnoma nomini emas, haqiqiy munosabatlarni baholaydi. Mehnat munosabatlari belgilari: qat'iy ish jadvali, doimiy ish joyi, ichki tartibga bo'ysunish, natijadan qat'i nazar oyiga ikki marta bir xil summa, hujjatlardagi lavozim, faqat sizning kompaniyangiz uchun ishlash. Agar munosabatlar mehnat munosabatlari deb topilsa, kompaniyaga 12% JShDS va 12% ijtimoiy soliq penya bilan qo'shimcha hisoblanadi, mehnat qonunchiligini buzganlik uchun esa Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeks bo'yicha jarima nazarda tutilgan.
Qisqacha: o'zini o'zi band qilgan shaxs natijasi aniq bo'lgan bir martalik va loyihaviy vazifalar uchun mos. Kompaniya 1% ni ushlab qoladi, har bir to'lov bo'yicha shartnoma, dalolatnoma va EHF yig'adi hamda ijrochining maqomi va chegarasini kuzatib boradi.
Material ma'lumot uchun tayyorlangan va 2026-yil oktabr holatiga ko'ra O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga asoslangan. Aniq vaziyat bo'yicha qaror qabul qilishdan oldin normativ hujjatlarning amaldagi tahririni lex.uz saytida tekshiring yoki soliq maslahatchisiga murojaat qiling.