Kompaniyaga tashqi ijrochi kerak bo'lganda to'rtta qonuniy format bor: o'zini o'zi band qilgan shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT), oddiy jismoniy shaxs bilan fuqarolik-huquqiy shartnoma (FHSh) va mehnat shartnomasi. Ular soliqlar, hujjatlar va xatarlar bo'yicha farq qiladi. Quyida 2026-yil 1-yanvardan amal qilayotgan qoidalar bo'yicha taqqoslash.
1. Formatlarni taqqoslash
| O'zini o'zi band qilgan | YaTT | Jismoniy shaxs bilan FHSh | Mehnat shartnomasi | |
|---|---|---|---|---|
| Ijrochini ro'yxatdan o'tkazish | onlayn, bepul, QR-kodli ma'lumotnoma | davlat ro'yxatidan o'tkazish | kerak emas | kerak emas |
| Faoliyat turlari | faqat ro'yxatdagi 72 tur | kengroq, YaTT qoidalari bo'yicha | har qanday qonuniy ish va xizmatlar | har qanday mehnat vazifasi |
| To'lovdan soliq | 1%, kompaniya ushlab qoladi | 1 mlrd so'mgacha 1%, YaTT to'laydi | JShDS 12%, kompaniya ushlab qoladi | JShDS 12%, kompaniya ushlab qoladi |
| Kompaniyaning ijtimoiy solig'i | yo'q | yo'q | odatda 12% | 12% |
| Hujjatlar | shartnoma, dalolatnoma, EHF | shartnoma, dalolatnoma, EHF | shartnoma, dalolatnoma | mehnat shartnomasi, kadrlar hujjatlari |
| Ijrochiga kafolatlar | mehnat kafolatlari yo'q | mehnat kafolatlari yo'q | mehnat kafolatlari yo'q | ta'til, kasallik varaqasi, ishdan bo'shatishda himoya |
2. Misol: qiymati 10 mln so'm bo'lgan ish
| Format | Ijrochi oladi | Soliqlar | Kompaniya xarajati |
|---|---|---|---|
| O'zini o'zi band qilgan | 9 900 000 | 100 000 (1%, kompaniya ushlab qolgan) | 10 000 000 |
| YaTT | o'z solig'ini to'lagandan keyin 9 900 000 | 100 000 (1%, YaTT to'laydi) | 10 000 000 |
| Jismoniy shaxs bilan FHSh | 8 800 000 | 1 200 000 JShDS + 1 200 000 ijtimoiy soliq | 11 200 000 |
| Mehnat shartnomasi | 8 800 000 | 1 200 000 JShDS + 1 200 000 ijtimoiy soliq | 11 200 000 hamda ta'til va kasallik xarajatlari |
Hisob-kitob soddalashtirilgan: u alohida tarmoqlarning imtiyozlari va maxsus rejimlarini hisobga olmaydi. Lekin farq tartibi yaqqol: shartnoma summasi bir xil bo'lganda kompaniya 1,2 mln so'm (taxminan 11%) kam sarflaydi, ijrochi esa 1,1 mln so'm ko'p oladi. Agar maqsad ijrochi qo'liga bir xil summa (9,9 mln so'm) bo'lsa, FHSh bo'yicha kompaniya taxminan 12,6 mln so'm, ya'ni qariyb 20% ko'proq sarflashi kerak bo'ladi.
3. Qaysi format qachon mos keladi
O'zini o'zi band qilgan shaxs
Agar faoliyat turi 72 turdan iborat ro'yxatda bo'lsa, bir martalik va loyihaviy vazifalar uchun mos: yetkazib berish, IT-ishlanma, dizayn va video montaj, SMM, onlayn-konsultatsiyalar, marketpleyslarda savdo, qishloq xo'jaligi ishlari, litsenziya kartochkasi bilan yo'lovchi tashish. Kompaniya 1% ni ushlab qoladi va har bir ijrochi bo'yicha hisobot beradi.
YaTT
Agar faoliyat o'zini o'zi band qilganlar ro'yxatida bo'lmasa, kerak bo'ladi. 2026-yildan ro'yxatdan, masalan, sartaroshlik xizmatlari, foto va video suratga olish, repetitorlik, tarjima va kopirayting, rieltorlik xizmatlari, avtomobil ta'miri, jismoniy shaxslar uchun umumqurilish ishlari chiqarildi. Bunday ijrochilar kompaniya bilan YaTT sifatida ishlashi mumkin.
Jismoniy shaxs bilan FHSh
Maqomi bo'lmagan odamlarga kamdan-kam beriladigan bir martalik buyurtmalar uchun mos. Bu kompaniya uchun eng qimmat variant: u JShDSni ushlab qoladi va odatda ijtimoiy soliq to'laydi.
Mehnat shartnomasi
Agar inson sizning jadvalingiz bo'yicha, nazoratingiz ostida doimiy vazifani bajarsa va shtat tuzilmasiga kiritilgan bo'lsa, majburiy. Bu holatda hech qanday fuqarolik-huquqiy format qayta baholanishdan himoya qilmaydi.
4. Nimaga e'tibor berish kerak
- O'zini o'zi band qilgan shaxs bir vaqtning o'zida sizning yoki boshqa tadbirkorlik subyektining yollanma xodimi bo'la olmaydi. Xodimni xuddi shu majburiyatlar bilan «o'zini o'zi band qilganlarga» o'tkazish deyarli muqarrar ravishda qayta baholanishga olib keladi.
- O'zini o'zi band qilganlarning ko'plab faoliyat turlari faqat jismoniy shaxslarga xizmat ko'rsatish uchun ruxsat etilgan. Kompaniya buyurtmasi uchun bunday ijrochi mos kelmasligi mumkin.
- Yillik daromad 1 mlrd so'mdan oshganda o'zini o'zi band qilgan ham, YaTT ham QQS va foyda solig'iga o'tadi va hisob-kitob o'zgaradi.
Material ma'lumot uchun tayyorlangan va 2026-yil oktabr holatiga ko'ra O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga asoslangan. Aniq vaziyat bo'yicha qaror qabul qilishdan oldin normativ hujjatlarning amaldagi tahririni lex.uz saytida tekshiring yoki soliq maslahatchisiga murojaat qiling.